Nordidactica - Journal of Humanities and Social Science Education är en nordisk ämnesdidaktisk peer-review tidskrift som ska vara en arena för forskning med relevans för högre utbildning, lärarutbildning och skola.

Ämnesdidaktiska studier av undervisning och lärande i geografi, historia, samhällskunskap, statsvetenskap och religionskunskap står särskilt i fokus, men tidskriften är också öppen för artiklar där breda teman som inkluderar frågor som rör dessa ämnen behandlas.

Nordidactica har ambitionen att kombinera en hög vetenskaplighet med en hög grad av aktualitet i ämnesdidaktiska frågor. Basen är referee-granskade forskningsartiklar. Tidskriften publicerar också en avdelning med texter i form av recensioner, konferensinformation, beskrivningar av projekt eller annat aktuellt från fältet.

Open Source

Nordidactica är en samhällsvetenskapsdidaktisk tidskrift med Open Access. Det innebär att det är fritt att använda, sprida, göra om och bygga vidare på artiklarna så länge det sker i icke-kommersiellt syfte och med källhänvisning. 

Gränslöst nordiskt samarbete

Tidskriften ägs av Centrum för de samhällsvetenskapliga ämnenas didaktik (CSD) vid Karlstads universitet, och drivs tillsammans med ett nätverk av nordiska aktörer från olika lärosäten.

Tidskriften Nordidactica är ett samarbete mellan:

  • Göteborgs universitet
  • Helsingi Yliopisto - Helsingfors universitet
  • Karlstads universitet
  • Noregs Teknisk-Naturvitskaplege Universitet (NTNU) Trondheim
  • Stockholms universitet
  • Syddansk Universitet
  • Umeå universitet
  • Uppsala universitet

Artiklarna i tidskriften är i huvudsak författade på norska, svenska eller danska, men även bidrag på engelska välkomnas. Alla artiklar har även korta engelska sammanfattningar.

Nordidactica erhåller publiceringsstöd från The joint committee for Nordic research councils in the humanities and social sciences, NOS-HS (https://www.aka.fi/en/nos-hs).

Senaste numret

Vol 10 Nr 2020:2 (2020): Nordidactica 2020:2

Redaksjonen er glade for å publisera nummer 2 2020 med sju fagfellevurderte artiklar i ei tid med mange koronautløyste meirutfordringar for universiteta, høgskulane og skulane. Likevel er stofftilgangen betre enn nokon gong tidlegare sidan Nordidactica fyrst kom ut i 2011. Det er gledeleg, men samstundes arbeidskrevjande for redaksjonen.

Nummer 2 vart kunngjort som temanummer om dei doble oppdraga til forskings-, lærar-utdannings- og skulefaga innanfor publiseringsfeltet vårt, ogso med særskilt oppmoding til kritiske analysar av etablerte «sanningar» på fagfelta våre. To av dei sju bidraga er innanfor temanummerutlysinga. Desse to vert difor presentert fyrst i denne editorialen. Det reduserer sjølvsagt ikkje verdien av dei fem andre arbeida.

Når temanummerutlysinga ikkje utløyste fleire bidrag, sporar det til undring: Var det for kort tid mellom utlysing og innsendingsfrist? Var utlysinga utydeleg? Appellerte ikkje tematikken? Ligg forklåringa i sterk konsensusorientering i fagmiljøa? Eller er den viktigaste forklåringa at temanummeret ikkje var knytt til ein konferanse, eit etablert prosjekt eller eit fagleg nettverk med fokus på innhaldet i temautlysinga? Kanskje finst det ogso andre forklåringar. Høgt arbeidspress i sektoren, til dømes. Arbeidspresset ser likevel ikkje ut til å ha vore høgare enn at me har fått sterk auke i innsendinga av andre manusutkast. Samla sett gjev dette grunnlag for ettertanke. Redaktørane minner om fristen 1. august for innsending av bidrag til det kunngjorte temanummeret 4-2020 om oversynsartiklar. Les kunngjeringa på https://www.kau.se/nordidactica/bidra/call-och-information-om-kommande-nummer

Den fyrste artikkelen er skrive av filosofen Jon Anders Lindstrøm ved Senter for Praktisk Kunnskap på Nord Universitet, og har tittelen Om anti-antisemittisme. Arbeidet tek utgangspunkt i ein (norsk) statleg handlingsplan mot antisemittisme frå 2016 og tiltak som er utløyst av denne og/eller ligg i overordna læreplanar eller fagspesifikke læreplanar for samfunnsfag og religions-, livssyns- og etikkfaget KRLE.

Artikkelen går rett inn i eit politisk minefelt ved å diskutera antijødisk rasisme versus ikkje-rasistisk jødedomskritikk, teoretisk og praktisk religions- og ideologikritikk, antisemittisme i Noreg og dessutan omstridde kontekstar som antigojisme i Israel, konflikten mellom Israel og palestinarane og feltet identitet og kritikk i norsk skulekontekst. Forfattaren er kritisk til breitt inkluderande forståingar av kva antisemittisme er og framfører mellom anna argument for at det finst ikkje-rasistisk og legitim jødedomskritikk, slik det finst ikkje-rasistiske og legitime kritikkar av andre religiøse tradisjonar – både i skulen og i det offentlege rommet elles.

Nils Hallvard Korsvoll ved Institutt for religion, filosofi og historie ved Universitetet i Agder har skrive artikkelen Kvifor KRLE? Forhandling og forståing av føremåla for det norske religions og livssynsfaget i læreplan og lærebøker. Arbeidet tek utgangspunkt i at faget Kristendom, religion, livssyn og etikk (KRLE) i den norske grunnskulen lenge har stått i krysseld mellom politiske, faglege og andre interesser. Dette har – på eit overordna nivå – vore fellesinnsikt for svært mange politikarar og andre samfunnsaktørar – og ikkje minst for dei som skal stå for lærarutdanning i faget ved universitet og høgskular. Arbeidet analyserer ambisjonar i læreplanar (både den gjeldande og den som gjeld frå august 2020), andre offentlege reguleringar rundt faget og lærebokinnhald kritisk på dette krysspressfeltet.

I dette nummeret handlar artikkel nummer tre og fire om ulike sider ved «SO-ämnen» i lågare årskurs i svensk grunnskule. Dette er verdfulle bidrag fordi byrjaropplæring innanfor fagfelta våre er «underforska» felt, vårt inntrykk er at dette i stor grad gjeld alle dei nordiske landa.

Den fyrste av dei har tittelen Lågstadielärare talar om sin undervisning i de samhällsorienterande ämnena, og dei tre forfattarane Anna-Lena Liliestam, Carina Holmquist Lid og Christina Osbeck er tilsette ved Göteborgs Universitet. Dei har heile den faglege breidda innanfor «SO-ämnen» innanfor synsfeltet sitt. Dei analyserer, som tittelen seier, lærarar sine omtaler av eiga undervisning. Materialet er intervju med 13 lærarar frå skular som er ulike når det gjeld elevane sin sosio-kulturelle bakgrunn. Forfattarane er tydelege på at resultata ikkje kan generaliserast, og på at intervjudata heller ikkje gjev sikre indikasjonar på den faktiske undervisninga. I analysane av datamaterialet er forfattarane inne på ei rad tematikkar, til dømes det å byggja undervisninga på røynsler elevane har («elevens erfarenhetsvärld»), spesifikke tematikkar knytte til dei ulike delane av «SO-ämnen» («geografi, historie, religionskunskap och samhällkunskap») og det overordna spørsmålet om vektlegging av «forstran» eller «kunskap».

Den andre studien av byrjaropplæring er retta inn mot historiedelen av «SO-ämnen». Barn skriver historia: En studie av fjärdeklassares skrivande i historieämnet, er skrive av Oscar Björck, Olle Nolgård og Thomas Nygren, alle ved Uppsala Universitet. Empirien er tekstar skrivne av elevar i fjerde skuleår. Studien kviler på to ulike tilnærmingar til tekstinnhalds-analysar. Den fyrste er analysar av representasjonar av historiske versus praktiske perspektiv på fortida.  Den andre er studiet av den språklege tekstkonstruksjonen – bygd på systemisk-funksjonell lingvistikk. Ein hovudkonklusjon er at tekstar som byggjer på historiske fortidsperspektiv skil seg frå tekstar som byggjer på praktiske perspektiv på fortida: Dei er lingvistisk konstruert ulikt og har ulik semantisk karakter.

Harald E. Tafjord (Høgskulen i Volda) er forfattaren av Historie, identitet og det fleirkulturelle samfunnet – ein analyse av lærebøker i historie for ungdomstrinnet. I det norske samfunnsfaget var historie eit hovudområde innanfor eit semiintegrert samfunnsfag med felles læreplan, fram til innføringa av ny læreplan for samfunnsfag hausten 2020. Det har medført at fleire lærebokforlag har gjeve ut eigne lærebøker i historie for ungdomsskulen (8.-10. klasse). Utgangspunktet for Tafjord er at Noreg har fått langt større innslag av etnisk ikkje-norske borgarar dei seinare tiåra. Basert på undersøkingar frå andre europeiske land peikar han på at elevar som har annan bakgrunn enn den historiske majoritetskulturen finn historieundervisninga mindre meiningsfull og identitetsskapande enn elevar frå majoritets-kulturen. Dei lærebøkene Tafjord har analysert er gjevne ut etter læreplanendringa i 2006 og læreplanrevisjonen i 2013.

Mattias Björklund (Stockholms Universitet) har skrive Curriculum Taking and Curriculum Making? Educational context and financial literacy teaching in Sweden. Økonomifeltet er generelt underforska i nordisk skule og lærarutdanningskontekst, og dette bidraget retta inn mot «financial literacy teaching” i svenske vidaregåande skular er difor viktig. Arbeidet byggjer på 21 lærarintervju, og handlar soleis om eigenrapportert undervisning. Artikkelen analyserer meir presist korleis røynde (experienced) lærarar og «ferske» (novice) lærarar uttrykkjer sine «financial literacy aims» i ein røyndom der lærarane sjølv i vesentleg grad manglar utdanning.

Forfattarane av Hur motiverar gymnasieelever sina bedömningar av trovärdiga och vilseledande digitala nyheter? er Thomas Nygren, Jenny Wiksten Folkeryd, Caroline Liberg og Mona Guath (Uppsala Universitet). Arbeidet byggjer på empirisk materiale frå om lag 400 svenske gymnaselevar frå ulike studieførebuande retningar, med størst innslag frå samfunnsfaglege og estetiske fagretningar. Det er kanskje ikkje uventa at mange ungdomar hadde vanskar med å vurdera truverd og at det trengst eit breitt repertoar av måtar å lesa tekstar kritisk på. Forfattarane skil mellom fokus på sendar (kven), på innhald (kva), på utforming (korleis) og på føremål (kvifor) og utleier didaktiske implikasjonar for kvar kategori og for kombinasjonar av desse kategoriane.

Konteksten rundt dette feltet er brei og samansett. Som kjent kan sosio-kulturelle bakgrunnsfaktorar disponera for ulike haldningsorienteringar som påverkar vurderingar av bodskap. Verbalspråkleg tekst og biletspråkleg «tekst» kjem i ulike retoriske stilartar, og det er ikkje vanskeleg å påvisa eit stort mangfald av propaganda- og påverknadsteknikkar. I svært mange høve finst det ikkje noko brei intersubjektiv semje om kva som er truverdige, misvisande eller manipulerande bodskapar. Det er heller ingen grunn til å tru at me som høyrer til dei velutdanna snakkande klassane, er mindre farga av vår sosio-kulturelle bakgrunn enn andre når me gjer våre vurderingar av nyhende eller av andres vurderingar av nyhende. Feltet treng difor å utforskast med eit mangfald av teoretiske tilnærmingar, metodar og empirikategoriar, til nytte for forsking, lærarutdanning og skule, ogso med blikk som kritisk tematiserer forskarsamfunna sine eigne posisjoneringar på og kring dei spørsmåla som vert undersøkte.

Publicerad: 2020-06-26
Visa alla nummer